ရှေ့နေ အမှုသည် အထူးအခွင့်အရေး (Lawyer – Client Privilege)

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ကြေညာချက်တစ်စောင်ဖြင့် ရှေ့နေများကို လှုပ်ခတ်သွားစေပါသည်။ ယင်းကြေညာ ချက် တစ်စောင်ကို ရှေ့နေတိုင်း ကြားသိပြီးဖြစ်ပါမည်။ မတူကွဲပြားသော အယူအဆများ၊ အမြင်များဖြင့် ပြောကြဆိုကြသည်ကိုလည်း တွေ့မြင်ရပါသည်။ ထို မတူကွဲပြားသော အယူအဆများ၊ အမြင်များရှိသည့် ရှေ့နေများ ထဲတွင် ကျွန်တော်လည်းတစ်ယောက်အပါအဝင်ဖြစ်ပါသည်။

၁။        အကြောင်းအရင်းခံဇစ်မြစ်

ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေနှင့်စပ်လျဉ်းပြီး စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ အသေးစား ငွေရေး ကြေးရေး လုပ်ငန်း ကြီးကြပ်မှုကော်မတီက ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုင်ဝင်ဘာလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် ညွှန်ကြားချက်အမှတ် - ၂/၂၀၁၉ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုင်ဝင်ဘာလ (၁၄) ရက်နေ့တွင် အမိန့်အမှတ် - ၄၅/၂၀၁၉ ဖြင့်လည်းကောင်း၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုနှင့် နိုင်ငံခြားစီးပွားဆက်သွယ်ရေး ဝန်ကြီးဌာန၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု နှင့် ကုမ္မဏီများညွှန်ကြားမှုဦးစီးဌာနက ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုင်ဝင်ဘာလ (၁၅) ရက်နေ့တွင် ညွှန်ကြားချက်အမှတ် -  ၁၇/၂၀၁၉ ဖြင့် လည်းကောင်း အသီးသီးထုတ်ပြန်ခဲ့ပါသည်။ အဆိုပါ သုံးရက်ဆက်တိုက်ထုတ်ပြန်ခဲ့သည့် ထုတ်ပြန်ချက်သုံးခုတွင် ရှေ့နေရှေ့ရပ်များ လိုက်နာဆောင်ရွက်ရမည့် စည်းကမ်းချက်များ ပါရှိခဲ့ပါသည်။  အဆိုပါ ထုတ်ပြန်ချက် သုံးခု ထုတ်ပြန်ပြီး နောက် တစ်လကျော်အကြာတွင် ပြည်ထောင်စုတရားလွှတ်တော်ချုပ်၊ ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးကြီးကြပ်မှုရုံးမှ စာအမှတ်၊ ၂၄၃၁/၁-၁ (စု-၄၀)/ ၂၀၁၉ ဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၈) ရက်နေ့တွင် ရှေ့နေရှေ့ရပ်နှင့် နိုတြိပဗ္ဗလစ် များ အတွက် သီးသန့်ထုတ်ပြန်ခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ယင်းသီးသန့်ထုတ်ပြန်ချက်ကြောင့် ရှေ့နေရှေ့ရပ်များအကြား လှုပ်ခတ် လာခြင်းဖြစ်သည်ဟု မြင်မိပါသည်။

၂။         ဥပဒေပါ အခွင့်အရေး

သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရဌာနအသီးသီး၏ ထုတ်ပြန်ချက်အသီးသီး၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ ရှေ့နေများသည် ငွေကြေး ခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေအရ အကောင်အထည်ဖော်ဆောင်ရွက်ရာတွင် ပါဝင်ဆောင်ရွက်ရန်ဖြစ်ပါသည်။ အနှစ်ချုပ်ဆိုရလျှင် ဥပဒေ ဖြင့် လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးလိုက်ခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ မည်သည့်နေရာတွင် လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးရ သည်ကို အနှစ်သာရအရ လေ့လာရာ တွင် မိမိနှင့်ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်သည့် လုပ်ငန်းရှင်တစ်ဦး၊ တစ်ဖွဲ့ သို့မဟုတ် ပြည်သူတစ်ဦး၏ လုပ်ငန်းဆောင်ရွက်ချက် နှင့်စပ်လျဉ်းသည့် ကိစ္စများပင်ဖြစ်ပါသည်။ ရှေ့နေလုပ်ငန်း သဘာဝအရ ရှေ့နေတစ်ယောက်ရဲ့ အမှုသည်၏ လုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်ချက်ကို စောင့်ကြည့်ရန်နှင့် သက်ဆိုင်ရာသို့ သတင်းပို့ရန်ဖြစ်ပါသည်။ တစ်ခြားတစ်ဖက်က ကြည့်လျှင် ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေး ဥပဒေအရလည်း ကောင်း၊ ယင်းဥပဒေပါ ပြဌာန်းချက်များအရ သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရဌာန အသီးသီး၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရ လည်းကောင်း ရှေ့နေရှေ့ရပ်များသည် မိမိအမှုသည်၏ ဆောင်ရွက်ချက်ကို သက်ဆိုင် ရာဌာနသို့ သတင်းပို့ ရမည်ဖြစ် သော်လည်း သက်သေခံဥပဒေအရ ရှေ့နေများသည် မိမိအမှုသည်နှင့် သက်ဆိုင်သည့် အချက် အလက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်းမပြုရန် ပြဌာန်းထားပါသည်။ အနှစ်ချုပ်ဆိုရလျှင် ရှေ့နေများသည် မိမိ အမှုသည်၏ သတင်းအချက်အလက်များကို အမှုသည်မသိရှိဘဲ အခြားသူတစ်ပါးအား ထုတ်ဖော်ပြောကြားခြင်း မပြုရသည် မှာ ဥပဒေအရ ပေးအပ်ထားသည့်လုပ်ပိုင်ခွင့်ဖြစ်ပါသည်။   ယေဘူယျ ဆိုရလျှင် ဥပဒေနှစ်ရပ်ပါ ပြဌာန်းချက်များ သို့မဟုတ် ဥပဒေပါ လုပ်ပိုင်ခွင့်အရ ထုတ်ပြန်သည့် ထုတ်ပြန်ချက်များသည် အချင်းချင်း မညီညွှတ် ဆန့်ကျင်နေလျက်ရှိသည်ဟု ကောက်ယူနိုင်ပါသည်။ သို့ရာတွင် ဥပဒေ၏သဘောသဘာဝအရ ဥပဒေတိုင်းတွင် ချွင်းချက်ပြဌာန်းချက်များ ပါရှိတတ်၍ ယင်းချွင်းချက်များကို လေ့လာရမည်ဖြစ်ပါသည်။

၃။        ရှေ့နေ အမှုသည် အထူးအခွင့်အရေး

ရိုးသားစွာဝန်ခံရလျှင် ဤရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေး ဆိုသည့် စကားရပ်ကို အင်္ဂလိပ်ဘာသာဖြင့်သာ စတင် သိရှိခဲ့ခြင်းဖြစ်ပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင်လည်း ဤကဲ့သို့သောစကားရပ်ကို အတိအလင်း မသုံးခဲ့ကြ၍ ဖြစ်ပါမည်။ စသိရှိခဲ့ ရသည့် အကြောင်းအရင်းမှာ ၂၀၁၅ - ၂၀၁၆ ခုနှစ်အတွင်း နိုင်ငံခြားကုမ္ပဏီတစ်ခုတွင် အချိန်ပိုင်းရှေ့နေအဖြစ် ဆောင်ရွက်စဉ်က အမှုတစ်ခု ဖြေရှင်းပေးရခြင်းနှင့် စပ်လျဉ်း၍ မိမိ၏လုပ်ရပ်ကြောင့် မည်သူမှ မသိလိုက်ခင် မိမိကိုယ်မိမိ ဆင်ခြင်လိုက်ရသည့်အဖြစ်မှ စတင်လေ့လာမိခြင်းဖြစ်ပါသည်။ မိမိ၏ လုပ်ငန်းခွင် သဘာဝကြောင့် မကြာမကြာ လေ့လာ ထားရသည့် ခေါင်းစဉ်တစ်ခုအဖြစ်ရှိခဲ့သော်လည်း အကြောင်း တိုက်ဆိုက်ခြင်းမရှိခဲ့၍ မျှဝေခြင်းမရှိခဲ့ပါ။ မြန်မာနိုင်ငံသို့ ဝင်ရောက်လာသည့် နိုင်ငံတကာ ဥပဒေပညာရှင်များ၊ ပြည်တွင်းရှိ ဝါရင့်ဥပဒေပညာရှင် ရှေ့နေကြီးများက တတ်သိ နားလည်ပြီးဖြစ်ပါမည်။ သို့သော်လည်း အကြောင်း မတိုက်ဆိုင်သေး၍ ထုတ်ဖော်ပြောကြားမှု မရှိသေးသည်လည်း ဖြစ်ပါမည်။ ယနေ့ခေတ်တွင် နိုင်ငံတကာ ကော်ပိုရေးရှင်းများ ပြည်တွင်းတွင် ရောက်ရှိလာသည်ကြောင့်  ဤခေါင်းစဉ်သည် အရေးပါလာပါသည်။ ကျွန်တော့်အနေဖြင့် တတ်သိနားလည်လှသည် မဟုတ်သော်လည်း လက်တွေ့ကြုံဆုံဖူးသည့် အတွေ့အကြုံ ကြောင့် မျှဝေ ရန် ရည်စူးမိပါသည်။

(က)     သက်ဆိုင်သည့် ဥပဒေ

ရှေ့နေရှေ့ရပ်တိုင်း ရင်ထဲစွဲမြဲမှတ်ထားကြသည်မှာ မိမိအမှုသည်၏ သတင်းအချက်အလက်များကို အမှုသည်၏ ခွင့်ပြုချက်မရှိပါက မည်သူ့ကိုမှ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုရခြင်းမပြုရ၊ လျှို့ဝှက်ထိန်းသိမ်းထားရမည် ဆိုသည့် အချက် ဖြစ်ပါသည်။ ထိန်းလည်းထိန်းသိမ်းကြပါသည်။ ထိုသို့ လျှို့ဝှက်ထိန်းသိမ်းထားရန်လည်း သက်သေခံ ဥပဒေက အတိအလင်းပြဌာန်းထားပါသည်။ သို့သော် ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေးဟူသည့် စကားရပ်သည် သက်သေခံဥပဒေတွင် အတိအလင်း မပါရှိပါ။ သို့သော် ယင်းစကားရပ်၏ အနှစ်သာရသည် ပုဒ်မ ၁၂၆ မှ ပုဒ်မ ၁၂၉ တွင် အတိအလင်းပါရှိပါသည်။ အင်္ဂလိပ် ရိုးရာဥပဒေကျင့်သုံးသည့် ဒေသတွင်းနိုင်ငံများ၏ ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေး ဆိုသည့်ခေါင်းစဉ်နှင့် စပ်လျဉ်း၍ ရေးသားသည့်စာတမ်းများ၌  အင်္ဂလိပ် သက်သေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၂၆/၁၂၉ ကို မှီငြမ်းကိုးကား ဖော်ပြထားသည်ကို လေ့လာ တွေ့ရှိရပါသည်။ မြန်မာနိုင်ငံတွင် ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေး ဆိုသည့်ခေါင်းစဉ်ကို အသုံးနည်းသည်ဟု ဆိုနိုင် သကဲ့သို့ ယခုစာစုရေးနေစဉ် အင်တာနက်တွင် " Lawyer-Client Privilege in Myanmar" ဟု ရှာဖွေသော်လည်း ဆက်စပ်သည့် ဆောင်းပါးတစ်ပုဒ်ပင် ရှာမတွေ့ မိပါ။ (ဒေသတွင်းစာတမ်းတစ်ခုတွင် မြန်မာ့ သက်သေခံ ဥပဒေပုဒ်မ ၁၂၆ ကို မှီငြမ်းထားသည်ကို လေ့လာ တွေ့ရှိရပါသည်။)

(ခ)       စတင်မွေးဖွားလာခြင်း

စီမံကိန်းနှင့် ဘဏ္ဍာရေးဝန်ကြီးဌာန၊ အသေးစားငွေရေးကြေးရေးလုပ်ငန်း ကြီးကြပ်မှုကော်မတီက ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုင်ဝင် ဘာလ (၁၃) ရက်နေ့တွင် ညွှန်ကြားချက်အမှတ် - ၂/၂၀၁၉ ၏ အပိုဒ် ၂၃ တွင်လည်းကောင်း၊ နိုင်ငံတော်သမ္မတရုံးက ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ နိုင်ဝင်ဘာလ (၁၄) ရက်နေ့တွင် အမိန့်အမှတ် - ၄၅/၂၀၁၉ ၏ အပိုဒ် ၃၁ တွင်လည်းကောင်း အောက်ပါ အတိုင်း ဖော်ပြထားသည်ကိုတွေ့မြင်ရပါသည်- 

"ရှေ့နေ၊ နိုတြီပဗ္ဗလစ်၊ ဥပဒေဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းပြုသူများနှင့် စာရင်းကိုင်များ၊ စာရင်းစစ်များအနေဖြင့် မိမိတို့ ဆက်သွယ်ဆောင်ရွက်သူများ၏ ဥပဒေရေးရာရပ်တည်ချက်ကို စိစစ်သည့် ကိစ္စရပ် သို့မဟုတ် တရားရေး၊ စီမံခန့်ခွဲရေး၊ ခုံသမာဓိ သို့မဟုတ် စေ့စပ်ဖြန်ဖြေမှုဆိုင်ရာ စစ်ဆေးစီရင်မှုများတွင် အဆိုပါ ဆက်သွယ် ဆောင်ရွက်သူအား ခုခံကာကွယ် ပေးခြင်း သို့မဟုတ် ၎င်း၏တရားဝင် ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်း ကိစ္စရပ် အပါအဝင် အသက်မွေးဝမ်း ကျောင်း လုပ်ငန်းဆိုင်ရာလျှို့ဝှက်ထားရှိရေး သို့မဟုတ် ဥပဒေဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ အထူးအခွင့်အရေးနှင့် သက်ဆိုင်သည့်အခြေအနေများတွင် ရရှိသည့် သတင်း အချက် အလက်ဖြစ်ပါက သံသယဖြစ်ဖွယ် သတင်းပို့ချက်ဖြင့် သတင်းပို့ရန် လိုအပ်ခြင်းမရှိစေရ။"

ဤအပိုဒ်တွင် "ဥပဒေဖြင့် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ အထူးအခွင့်အရေး" ဆိုသည့် စကားရပ်သည် ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေးကို ဖော်ညွှန်းထားခြင်းပင်ဖြစ်ပါသည်။ အစိုရဌာနအသီးသီးက ထုတ်ပြန် ချက်ပါ အကြောင်းအရာများ၏ ဆိုလိုရင်းသည် ရှင်းလင်းပါသည်။ သို့သော် ရှေ့နေများအတွက် ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေး ဆိုသည့် သဘော သဘာဝကို နားလည်ဖို့လိုအပ်လာပါသည်။

(ဂ)       သဘောသာဝနှင့် အနှစ်သာရ

သက်သေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၂၆ မှ ၁၂၉ အထိ ပြဌာန်းချက်များ၏ သဘောသဘာဝနှင့်အနှစ်သာရကို ဆရာကြီး ဦးသက်ဖေက အတိအလင်းဖွင့်ဆိုထားပြီးဖြစ်ပါသည်။ အဓိက ပြဌာန်းချက်မှာ ပုဒ်မ ၁၂၆ ဖြစ်ပါသည်။ သတိထား ရမည့်အချက်မှာ ဥပဒေနှင့်မညီသောကိစ္စရပ်ကို ဆောင်ရွက်ရန်ပြောဆိုချက်နှင့် အမှုစအပ်စဉ် အမှုပါအကြောင်း အချက်၊ အမှုဆောင်ရွက်စဉ် အတောအတွင်း ပြစ်မှုတစ်ခုခု ကျူးလွန်ကြောင်းတွေ့မြင်ရသည့်အချက် ဆိုသည့် နှစ်ချက်ဖြစ်ပါသည်။ ပိုမိုသတိထား ရမည့်အချက်မှာ ဤပုဒ်မပါ တာဝန်များကို ရှေ့နေအဖြစ်ငှားရမ်းမှု ရပ်စဲပြီး သည့် နောက်တွင်လည်း ဆက်လက်ထမ်းဆောင် နေရမည့်အချက်ဖြစ်ပါသည်။ သဘောသဘာဝအားဖြင့် အမှုသည်၏သတင်းအချက်အလက်များကို အမှုသည်၏ ခွင့်ပြု ချက်မရှိဘဲ အခြားသူအား မပြောပြရန်ဖြစ်ပြီး၊ အနှစ်သာရအားဖြင့် အမှုသည်၏ သတင်းအချက်အလက်များကို ထုတ်ဖော် ပြောဆိုရန် ရှေ့နေအား သက်ဆိုင်ရာက တွန်းအားပေးသည့်အခါ ဤပုဒ်မပါအခွင့်အရေးအရ ရှေ့နေကထုတ်ဖော် ပြောဆိုရန် ဥပဒေအရ ကင်းလွတ်ခွင့်ရရှိခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ထိုသို့ ဥပဒေအရ ကင်းလွတ်ခွင့်ရရှိခြင်းကို ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေး ဟု ခေါ်ဆိုခြင်းဖြစ်ပါသည်။ ယင်းအခွင့်အရေးကို အထက်ပါ အစိုးရဌာနအသီးသီး၏ ထုတ်ပြန်ချက်များ က အသိမှတ်ပြုထားခြင်းဖြစ်ပါသည်။

(ဃ)     နိုင်ငံတကာ သတ်မှတ်ချက်များ

နိုင်ငံတကာရှေ့နေအသင်းမှ ထုတ်ပြန်ထားသည့် ဥပဒေအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်မှု နိုင်ငံ တကာ အခြေခံမူများ၏ အပိုဒ် ၄ တွင်  "ရှေ့နေတစ်ယောက်သည် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာလုပ်ကိုင် ဆောင်ရွက်မှုသက်ဆိုင်ရာစည်းမျဉ်း သို့မဟုတ် ဥပဒေအရ အခြားနည်းဖြင့် ခွင့်ပြုခြင်း သို့မဟုတ် လိုအပ်ခြင်း မရှိလျှင် လက်ရှိ သို့မဟုတ် ယခင်အမှုသည်၏ အရေးကိစ္စများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အစဉ်မြဲလျှို့ဝှက်ထိန်းသိမ်း ထားရမည့်အပြင် အကာအကွယ်လည်း ပြုလုပ်ခွင့်ရှိစေရမည်။" ဟု ထည့်သွင်း သတ်မှတ်ထားပါသည်။ ဥရောပ ရှေ့နေများကျင့်ဝတ်် အပိုဒ် ၂-၃ အောက်တွင် ရှေ့နေတစ်ယောက်သည် မိမိ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်း ဆောင်ရွက်စဉ်တွင် သိရှိလာသည့် သတင်းအချက် အလက်များအားလုံးကို လျှို့ဝှက်ထားရှိရမည်။ လျှို့ဝှက် ထိန်းသိမ်းထားရမည့်တာဝန်သည် အချိန်ကန့်သတ်ထားခြင်း မရှိပါ။ ဟူ၍ ချမှတ်ထားသည်ကို တွေ့မြင်ရပါသည်။ အမေရိကန်ရှေ့နေများအသင်းက ထုတ်ပြန်သည့် အသက်မွေး ဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာကျင့်ဝတ် ၊ စည်းမျဉ်း ၁-၆ တွင် - ရှေ့နေတစ်ယောက်သည် အမှုသည်၏ ကြိုတင်သဘောတူညီမှုမရှိဘဲ အမှုသည်ကိုယ်စားလှယ်အဖြစ် ဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်းသည့် သတင်းအချက်အလက်များကို ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခြင်း မပြုရဟု အတိအလင်း သတ်မှတ်ထားပါသည်။

(င)       နိုင်ငံတကာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု

ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေး၏ အခြေခံမူမှာ အမှုသည်နှင့်ရှေ့နေအကြား ဆက်သွယ်ပြောဆိုရာတွင် လွတ်လပ် ပေါ့ပါးစွာ ပြောဆိုနိုင်စေရန်ဖြစ်ပါသည်။ အမှုသည်ပြောဆိုသမျှကို ရှေ့နေက လျှို့ဝှက်ထိန်းသိမ်း ရာတွင် ဥပဒေနှင့်အညီ အကာအကွယ်ပေးမှသာလျှင် အမှုသည်က မိမိ၏လုပ်ကိုင်ဆောင်ရွက်ချက်အားလုံးကို ရှေ့နေအား လွတ်လပ်စွာ ထုတ်ပြော လာနိုင်မည်ဖြစ်၍ ယင်းအချက်ကို ရည်ရွယ်သောအားဖြင့် အမှုသည်အား အကာအကွယ်ပေးထားသည့် မူဖြစ်ပါ သည်။ ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေးကို ကျင့်သုံးရန် ရှေ့နေနှင့် အမှုသည်အကြား ဆက်သွယ်ပြောကြားရာတွင် အခြေခံအချက်များမှာ- (၁) ရှေ့နေ သို့မဟုတ် ရှေ့နေ၏ ကိုယ်စားလှယ်နှင့်အမှုသည်အကြား ဆက်သွယ်ပြောကြားမှု ဖြစ်ရမည်၊ (၂) ဆက်သွယ်ပြောကြားမှုကို အမှုသည်က ပြောကြားရမည်ဖြစ်ပြီး လျှို့ဝှက်သတင်းအချက်အလက်လည်း ပါရှိ ရပါမည်၊ (၃) ဆက်သွယ် ပြောကြားမှုသည် အထူးအခွင့်အရေးမရရှိထိုက်သူ အခြားသူတစ်ပါး၏ ပြင်ပ (မျက်ကွယ်) တွင် ဖြစ်ရမည်၊ (၄) ဆက်သွယ်ပြောကြားမှုသည် ဥပဒေအကြံဉာဏ်ရယူရန်ရည်ရွယ်ခြင်းဖြစ်ရမည်၊ (၅) အထူးအခွင့် အရေးကို အမှုသည်က အခြားနည်းဖြင့် စွန့်လွှတ်ခြင်းမရှိစေရ။ အထူးအခွင့်အရေးဖြင့် ဆက်သွယ်ပြောကြားချက်များသည် စာဖြင့် ရေးသာ၍ဖြစ်စေ သို့မဟုတ် နှုတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ ဆောင်ရွက်နိုင်သော်လည်း ဆက်သွယ်ပြောကြားရာတွင် အထူးအခွင့် အရေး ခံစားခွင့်ရှိသူသာလျှင် အကာအကွယ်ရရှိနိုင်ပါသည်။

ရှေ့နေနှင့် အမှုသည်များသည် ယင်းတို့နှစ်ဖက်အကြား ဆက်သွယ်ပြောကြားချက်များအားလုံးသည် အထူးအခွင့် အရေး အကာအကွယ် ရရှိနိုင်သလားဆိုသည်ကို သိချင်မှ သိနိုင်ပါမည်။ အထူးအခွင့်အရေးသည် သိရှိပြီးသည့် အချက်များကို အကာအကွယ်မပေးနိုင်ပေ။ အမှုသည် ဆက်သွယ်ပြောကြားချက်များသည် ရှေ့နေပါဝင်ခြင်း မရှိပါက အထူးအခွင့်အရေး မမည်ပေ။ အထူးအခွင့်အရေးသည် ရာဇဝတ်မှုများကို ဖုံးကွယ်ရန် သို့မဟုတ် ရာဇဝတ်မှုများဆောင်ရွက်ရန် အထောက်အကူပြုရန် အသုံးချခွင့်မရှိပေ။ ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့် အရေး သည် တရားစွဲဆိုခြင်းနှင့်စပ်လျဉ်း၍ စာရွက်စာတမ်း များကို ရှာဖွေဖော်ထုတ်နေစဉ်အတောအတွင်း အရေးကြီး သည့် စာရွက်စာတမ်းများကို ထုတ်ဖော်ခြင်းမှ အကာအကွယ် ပြုရန်အလို့ငှာ ကြိုတင်ကာကွယ်သည့် နည်းလမ်း ဖြစ်ပါသည်။

၄။        နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ခြင်း

သက်သေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၂၆ မှ ၁၂၉ အထိပါ ပြဌာန်းချက်များ၏ သဘောသာဝနှင့် အနှစ်သာရကိုလည်းကောင်း၊ ရှေ့နေ အမှုသည်အထူးအခွင့်အရေး၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် အနှစ်သာရကိုလည်းကောင်း၊ သက်ဆိုင်ရာ အစိုးရဌာန အသီးသီး၏ ထုတ်ပြန်ချက်များအရလည်းကောင်း အကျဉ်းမျှတင်ပြထားပြီးနောက် အဆိုပါ အချက်သုံးချက်ကို နှိုင်းယှဉ်သုံးသပ်ရမည် ဖြစ်ပါသည်။

သက်သေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၂၆ ၏ ချွင်းချက် နှစ်ရပ်သည် အမှုသည်၏ ဥပဒေနှင့် မညီသည့် လုပ်ရပ်များအပေါ် အထူးအခွင့် အရေးကို အသုံးချ အကာအကွယ်မယူနိုင်ပေ။ အမှုသည်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များသည် ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်သော အကြောင်းအချက်များဖြစ်ပါက ရှေ့နေသည် ရှေ့နေအမှုသည်အထူးအခွင့်အရေးကို အကာအကွယ် ယူနိုင်ပါသည်။ အထက်ဖော်ပြပါ ထုတ်ပြန်ချက်များတွင်လည်း ရှေ့နေအမှုသည် အထူးအခွင့်အရေးကို အတိအလင်းအသိမှတ်ပြု ထား ပါသည်။ ထိုအချက်များနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အထွေအထူး စောဒကတက်ရန် မရှိပေ။

ရှေ့နေသည် ရှေ့နေအဖြစ် အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းကို လုပ်ကိုင်နေစဉ် လိုက်နာရသည့် ဥပဒေ၊   တာဝန် လစ်ဟင်းမှုကြောင့် ပြစ်ဒဏ်သတ်မှတ်ခံရလျှင် လိုင်စင်ဆိုင်းင့ံခြင်း၊ လိုင်စင်ရုတ်သိမ်းခြင်းစသည့် ပြစ်ဒဏ်များကို ကျခံရပါသည်။ သို့ရာတွင် ငွေကြေးခဝါချမှုတိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပါ ပြဌာန်းချက်များကို မလိုက်နာခြင်း သို့မဟုတ် ပျက်ကွက်ခြင်းကြောင့် ဥပဒေပါ ပြစ်ဒဏ်အရ ထောင်ဒဏ် ၃ နှစ်မှ ၇ နှစ်အထိ ကျခံရနိုင်သည်ဟု အတိအလင်းဖော်ပြပါရှိလာ၍ ရှေ့နေများအနေဖြင့် အထူးအလေးဂရုပြုစရာဖြစ်ခဲ့ပါသည်။ ဤနေရာတွင် ပြည်ထောင်စုတရား စီရင်ရေးကြီးကြပ်မှုရုံးမှ စာအမှတ်၊ ၂၄၃၁/၁-၁ (စု-၄၀)/ ၂၀၁၉ ဖြင့် ၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလ (၁၈) ရက်နေ့ ကြေညာချက်ပါ ရည်ညွှန်းသည့် ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၃၂ ကို လေ့လာရမည်ဖြစ်ပါသည်။ ဥပဒေပြဌာန်းချက်မှာ-

"သတင်းပို့အဖွဲ့အစည်းများသည် သတင်းပို့ရန် သတ်မှတ်ထားသည့် တန်ဖိုးပမာဏ သို့မဟုတ် ယင်းတန်ဖိုး ပမာဏထက်ကျော်လွန်သော ငွေကြေး သို့မဟုတ် ပစ္စည်းလွှဲပြောင်းဆောင်ရွက်မှုများဖြစ်လျှင် သို့မဟုတ် ငွေကြေး သို့မဟုတ် ပစ္စည်းတစ်ရပ်ရပ်ကို တရားမဝင်သောနည်းလမ်းဖြင့် ရရှိသည်ဟု သော်လည်းကောင်း၊ ငွေကြေးခဝါချမှု သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှု ကို ငွေကြေးထောက်ပံ့မှုနှင့် ဆက်နွယ်ပတ်သက်သည်ဟု သော်လည်း ကောင်း သံသယဖြစ်ဖွယ်အကြောင်းရှိလျှင် ပုဒ်မ ၁၀၊ ပုဒ်မခွဲ (က) အရ သတ်မှတ်သည့်နည်းလမ်းများအတိုင်း ငွေကြေး ဆိုင်ရာ စုံစမ်းထောက်လှမ်းရေးအဖွဲ့သို့ ချက်ချင်းသတင်း ပို့ရမည်။"   ဟူ၍ဖြစ်ပါသည်။

ပြဌာန်းချက်ကို စိစစ်ကြည့်ရာတွင်  (၁) သတ်မှတ်သည့် တန်ဖိုးပမာဏ သို့မဟုတ် ယင်းထက်ကျော်လွန်ခြင်း၊ (၂) ငွေကြေးနှင့် ပစ္စည်းတစ်ရပ်ရပ်သည် တရားမဝင်သောနည်းလမ်းဖြင့် ရရှိခြင်း၊ (၃) ငွေကြေးခဝါချမှု သို့မဟုတ် အကြမ်းဖက်မှုကို ငွေကြေးထောက်ပံ့ခြင်း စသည့်အချက်များအပေါ် သံသယဖြစ်ဖွယ်ရှိလျှင် သတင်းပို့ရန်ဟု နားလည်နိုင်ပါသည်။ ရှေ့နေသည် နံပါတ် (၁) အချက်ကို သက်ဆိုင်ရာ ပြဌာန်းချက်များအရ သိရှိနိုင်ပါလိမ့်မည်။ နံပါတ် (၂) အချက်နှင့် နံပါတ် (၃) အချက်ကို ရှေ့နေများသည် အလွယ်တကူမသိနိုင်သည့်အလျောက် စုံစမ်းစစ် ဆေးရေးပညာအရ ပညာရပ်ဆိုင်ရာ ကျွမ်းကျင်မှ သိရှိနိုင်ပါလိမ့်မည်။ ရှေ့နေများအနေဖြင့် မိမိထံလာရောက် အမှုအပ်နှံသည့် အမှုသည်၏ ဆောင်ရွက်ချက်များ သည် အထက်ပါ အချက် (၃) ချက်တွင် တစ်ခုခုနှင့် ညှိစွန်းနေ လျက်ရှိသည်ဟု သံသယရှိလျှင် အမှုသည်၏ ခွင့်ပြုချက်မလို ဘဲ သက်ဆိုင်ရာသို့ လျှင်မြန်စွာ သတင်းပို့ရမည် ဆိုသည့် သဘောသက်ရောက်ပါသည်။ ဥပဒေအရ "သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာအကြောင်းရှိလျှင်" ဟု ဖွင့်ဆိုထားရာ သံသယရှိပါက သတင်းပို့ရန်ဖြစ်ပါသည်။

ရှေ့နေတစ်ယောက်နေဖြင့် သုံးသပ်ရန်မှာ သံသယ ရှိခြင်းသည် အမှုသည်က ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ကျူးလွန်ခဲ့ပြီး သို့မဟုတ် ကျူးလွန်နေသည်ဟု သတ်မှတ်၍ ရ၊ မရ ဖြစ်ပါသည်။ ပုံစံနမူနာအရ အစားထိုးသုံးသပ်ကြည့်လျှင် - သံသယရှိခြင်းသည် အမှုသည်က ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ကျူးလွန်ခြင်းမဟုတ်သေးလျှင် အမှုသည်က ရှေ့နေသို့ ဆက်သွယ်ပြောဆိုသော အချက်များသည် သက်သေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၂၆ အရ အမှုသည် ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့်မရှိ။ ဆန့်ကျင်ဖက်အရ သံသယရှိခြင်းသည် အမှုသည်က ဥပဒေတစ်ရပ်ကို ကျူးလွန်ပြီး ဖြစ်လျှင် အမှုသည်က ရှေ့နေသို့ ဆက်သွယ်ပြောဆိုသော အချက်များသည် သက်သေခံဥပဒေပုဒ်မ ၁၂၆ အရ အမှုသည် ခွင့်ပြုချက်မလိုဘဲ ထုတ်ဖော်ပြောဆိုခွင့် ရှိမည်။ သို့ဖြစ်၍ ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၃၂ ပါ ပြဌာန်းချက် တစ်ရပ်လုံးတွင် "သံသယဖြစ်ဖွယ်ရာ အကြောင်းရှိလျှင်" ဟူသည့် စကားရပ်ကို ရှေ့နေများ အထူးအလေးထားရမည့်အချက်ဖြစ်ပေသည်။

အနှစ်ချုပ်ကြည့်လျှင် အမှုသည်၏ ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ချက်များသည် (၁) ဥပဒေနှင့် ညီ၊ မညီ ကို အထူးဂရုပြုရ မည်။ ထို့အပြင် အမှုသည်၏ ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်များသည်  (၂) ငွေကြေးခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေပုဒ်မ ၃၂  ပါ သတ်မှတ်ချက်များနှင့် တိုက်ဆိုင်စိစစ်၍ သံသယရှိလျှင် သက်ဆိုင်ရာသို့ သတင်းပို့ရန် ဖြစ်သည်။ အမှုသည်၏ ပြုလုပ်ဆောင်ရွက်ချက်များသည် ဥပဒေနှင့် ညီညွတ်ပါက ရှေ့နေအမှုသည်အထူးအခွင့်အရေးအရ အကာအကွယ် ကို ကျင့်သုံးပိုင်ခွင့်ရရှိမည် ဖြစ်သည်။

၅။        ကောက်နှုတ်ချက်နှင့် အကြံပြုချက်

ပြဌာန်းပြီးသည့် ဥပဒေများကို လိုက်နာကျင့်သုံးရသူများထဲတွင် ရှေ့နေများက ထိပ်ဆုံးမှ ပါဝင်ပါသည်။ ငွေကြေး ခဝါချမှု တိုက်ဖျက်ရေးဥပဒေတွင် ရှေ့နေများ၏ အခန်းကဏ္ဍသည်လည်း ထင်ထင်ရှားရှား ပါဝင်လာပါသည်။ တာဝန်များလည်း ပိုမိုထမ်းဆောင်လာရမည်ဖြစ်ပါသည်။ တာဝန်များပိုမိုထမ်းဆောင်လာရခြင်းနှင့် ညီမျှသည့် ဥပဒေအကာအကွယ်ကိုလည်း ရရှိခိုက်ခွင့်ရှိရပါမည်။ ရှေ့နေများအနေဖြင့် မည်သည်က တာဝန်၊ မည်သည်က အခွင့်အရေး သို့မဟုတ် အကာအကွယ်ကို ကောင်းမွန်စွာသိရှိပါမှ မိမိအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းလုပ်ငန်းကို ကောင်းမွန်စွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြမည်ဖြစ်ပါသည်။

၂၀၁၉ ခုနှစ်၊ ဒီဇင်ဘာလတွင် ပြည်ထောင်စုတရားစီရင်ရေးကြီးကြပ်မှုရုံး၏ ကြေညာချက်တစ်စောင်သည် ရှေ့နေ များကို တပ်လှန့်လိုက်သည်ဖြစ်၍ - ဤစာစုကို စုစည်းတင်ပြလိုက်ပါသည်။

မှတ်ချက်***      

၂၀၁၉ က ဆောင်းပါးကို အနည်းအကျဉ်း တည်းဖြတ်ပြီး ပြန်လည်တင်ပြလိုက်ပါသည်။ အချိန်အခါအရ ရှေ့နေ ရှေ့ရပ်များ သတိမူမိရန် ရည်ရွယ်ပါသည်။

ရှမ်းနေအောင်

ဝ ၃ း ၁၅ နာရီ

၂၉-၁၂-၂၀၁၉

 

မှီငြမ်းကိုးကား

၁။        သက်သေခံဥပဒေ၏ သိကောင်းစရာများ (ဆရာကြီး ဦးသက်ဖေ)

၂။         သက်သေခံဥပဒေအဖွင့်ကျမ်း (ဆရာကြီး ဦးဘိုးသာ)

၃။        ရှေ့နေရှေ့ရပ်များ၏ ကျင့်ဝတ်သိက္ခာများ၊ တာဝန်များနှင့် အခွင့်အရေးများ    (တရားလွှတ်တော်ချုပ် ရှေ့နေ များကောင်စီ)

၄။        ရှေ့နေရှေ့ရပ်ဆိုင်ရာ စီရင်ဆုံးဖြတ်ချက်များ (၁၉၆၂) မှ (၂၀၁၁) ထိ (ဆရာဦးခင်ဇော်-မရမ်းကုန်း)

၅။        Legal Ethics by Ronald D. Rotunda, Michael l. Krauss, published Thomson West

၆။        International Principles on Conduct for the Legal Profession, International Bar Association

၇။        European Lawyers Code of Conduct

၈။        Attorney-Client Privilege for In-House Counsel, by Doug Gallagher and Manasi Raveendram